1880’li Yıllar, Karesi Gazetesi’nde Bandırma.

Dr.Mustafa Bolat /Araştırma Makalesinden kesitler

Karesi Gazetesi Osmanlı aydınının batı karşısındaki gerileyişinin muhasebesini
yaptığı çözümler ve aranan en önemli mecra gazetesiydi. Büyük anlamlar yüklenen gazeteden aktarımları, demokratikleştirmeleri ve çağdaşlaştırması bekleniyordu.

İlk Karesi vilayet gazetesi Tuna’nın yayın hayatının başlaması 1865 yılına tesadüf eder. Daha sonra birçok vilayette matbaalar kuruldu ve gazeteler çıkarılmaya başlandı. Kurulan bu matbaalar vilayetin resmi yazışmalarından sorumlu memur olan Mektupçuların idaresine tevdi edilmiş, merkezin uygun görülen şeyler gazeteler taşraya iletilmiştir. Bu sayede gazeteler aracılığıyla kamuoyundaki ve yöneticilerle anlaşmalar arasında bir etkileşim kanalının genişletilmesi sağlandı (Kocabaşoğlu & Birinci,1995: 101-103).

Balıkesir’de “haftada bir defa olmak üzere Karesi namı altında neşrine ibtidâr kılınan yarıresmi Karesi Gazetesi’nin amacı, ilk özelliği, gündemdeki haberler, ilmi ve fenni aktarımı ve bunların
yanı sıra daha sıradan “memleketimizce en alternatif kabil-i kullanımında bulunan ziraat ve hırâset ve ticaret ve sınaate süt” haberleri paylaşım şeklinde okuyucuya iletmek(Karesi Gazetesi, Numara 1, 17 Mart 1886:1).

Böylece 17 Mart1886 tarihinde yayın hayatına başlayan gazete, 11 Nisan 1888 tarihinde 105’inci sayıyı çıkararak sona ermiştir.
420 sayfa ve yaklaşık 2300 haberden oluşan Karesi Gazetesi taranmış Bandırma Kazası ile ilgili 209 haber tespit edilip değerlendirilmiştir. Asayiş, ziraat ve hayvancılık, tayinler, teftiş, afetler, askerlik,
edebiyat ve diğer bazı başlıklar şeklinde sıralamak mümkündür.

imari faaliyetler,

İmar işlemlerinin büyük kısmı Bandırma şose yolunun yapımı, yolu güzergâhında Karadere nehri üzerinde Hamidiye isimli Köprünün yapımı oluşturmuş ve köprünün resmi açılış kutlamaları haberlere yansımıştır. Diğer önemli bir faaliyet de liman ve iskele inşasıdır.
Bununla ilgili merkezi hükumetin ile ilgili kararlar, ihaleler gazete Okuyanlara duyurulmuştur. Bandırma Şose Yolu Sosyal, ekonomik ve kültürel kalkınmadaki rolünden dolayı yol
yapımına eskiden beri önem verilen değerler. Yollar Refah
günlük yaşam olarak kabul edilmiştir. Gazetede konuyla ilgili ilk haber 1886 Martının sonuna denk gelir. Bununla birlikte arşiv kayıtlarından Balıkesir- Bandırma yolunun şose olarak daha erken tarihlerde başladığı anlaşılmaktadır (BOA
Konuya dair ilk habere göre senede henüz beşmiş lira irat getiren 30 adet dükkân yapılmıştır.
Bu faaliyetiyle belediye herkesin takdirini kazanmıştır. Bu mahallin şose yoluyla Bandırma işleminin birleştirilmesi için sürdürülmeye başlandığı
çiziliştirilmiştir (KG, Nr. 3, 31 Mart 1886: 1). 6 nüshada valinin yolu bizzat teftiş ve kontrolünden bahsedilmektedir. Yolda Balıkesir mahalleleri ve köylerinden çalışanlar çalışıyorlar. Aynı sayıda
Gazetede yol tamiri ve eksiklerinin ayrılması için gerekli işçiyi Gönderme emriyle vali Bandırma, Gönen kaymakamlarıyla Balya, İvrindi, Kepsut ve Fırt (Susurluk) müdürlerine yazı yazmıştır (KG, Nr. 6,
20 Nisan 1886: 1)
12 Mayıs 1886 tarihli gazetede (KG, Nr. 9, 12 Mayıs 1886: 1) bildirildiğine göre bir önceki yıl yapılan şose kışın bozulan parçaların tamirine başlandı. Mühendis Salim Efendi, müdür Hasan Bey ve zabıta memuru Süleyman Ağa’nın gayretleri takdiri zirveye çıkmıştır. Vali yapılan yol tamirine kayıtsız kalmamış ve hızlı ikmali için Bandırma’ya kalmıştır (KG, Nr. 12, 2 Haziran 1886: 1).
Bir diğer haberde (KG, Nr. 24, 25 Ağustos 1886: 1) Biga
Sancağınca inşası gerekli olan Karabiga İskelesi’nden Çan cihetine giden yol sorunları ortaya çıktı ve Bandırma şose yolunun Çan şosesine Birleştirilmesinin büyük fayda sağlayacağı vurgulanmıştır.
Ceridetü’l Hakayık gazetesinin 55 nüshasında yapıldı sahibi bir İtalyalının işletme süresi bittiği hâlde hafriyata devam ettiği, çıkarılan madenlerin durmaksızın nakli nedeniyle Bandırma şosesine bir haber yer alır. Daha çok madencilik boyutu ve işletme hakkıyla ilgili sorunlar gelen konu çerçevesi yola da
değinilmektedir. Haber üzerine yapılan araştırmada nakliye sürecinde bazı Parçaların bozulduğu tespit edilir. Bununla birlikte verilen zarardan daha fazlasının tazmin edildiği, bir önceki yol tamirinde bin metreden fazla bir kısmının madeni paraların sahiplerine yaptırıldığı belirtilmesi (KG, Nr. 32,
27 Ekim 1886: 1).
Yol tamiri için istihdam edilen insanlardan bazılarını kendilerine düşen parçaları tamamlamamışlar,
bunun üzerine Bandırma, Gönen, Sındırgı ve Bigadiç’ten amele sevk yapılmıştır. Çalışanların sevk ve idaresi için vilayet idare meclisi azası
Basri Bey görevlendirilmiştir. Gazete, Basri Bey’in yeterliliği ve becerikliliği nedeniyle ümitsiz olunduğunu ifade ederek “Cenâb-Hak tevfîkini refîk eyleye.” İki sayı sonra şosenin bitirir. polise memur edilen Basri Bey’in yanında Sındırgı ve Bigadiç Kaymakamlarının da yol boyunda çalışmaları takip edildikleri aktarılır ki bu durum,yöneticilerin işe verdiği önemi göstermektedir (KG, Nr. 59, 4 Mayıs 1887: 1).
13 Mayıs 1887 tarihli “Susurluk’tan Mektup” adıyla çıkan yazıda Bandırma şose yolunun Balıkesir-Susurluk arasının bir haftaya kadar Nakliye açılacağı, Sındırgı ve Bigadiç kaymakamlarının görev yerlerine
dönecekleri belirtildi. Yol ekibi kontrolle görevli Basri Bey ise Susurluk -Bandırma birimi geçmiştir. Burada Gönen kaymakamı Tevfik Bey’le Çerkez ileri gelenlerden Keçidereli Süleyman Bey ve Kepsut müdürü İzzet Bey gayret göstermişlerdir (KG, Nr. 61, 18 Mayıs) 1887: 1). 1 Haziran 1887 tarihli gazetede Basri Bey’geçici olarak

Vilayetin sona erdiği haber olmuştur. Aynı gazetede “Susurluk’tan Mektup”adıyla çıkan, biraz da sitem hissedilen diğer yazıda “hizmet gören mükâfat bekler” fehvası hatırlatılarak yolda emeği olanlara
Teşekkür yazısının gerekli olduğu belirtiliyor. Sındırgı ve Bigadiç kazaları kaymakamları ile Gönen kaymakamıTevfik Bey’içinde gösteriyor,
Basri Beyefendi’dokuz yirmi günden beri vilayetin merkezin ta Bandırma’ya kadar dolaşmakta ve yağmur sularından harap olmuş menfezlerin tamiri ve yenilerinin yapımıyla gece gündüz uğraştığı
dikkate alınmadı (KG, No. 63, 1)Haziran 1887: 1).
Yolun noksanlarını tamamlamak için Basri Bey’in tekrar görevi mahalline gittiği 75 günlük gazetede yer aldığı (KG, Nr. 75, 7 Eylül) 1887: 2). 7 Aralık 1887 tarihli gazetede (KG, Nr. 88, 7 Aralık 1887: 1)
idare meclisi azasından Basri Bey’Memuriyetini tamamladığı’ sağlanmıştır. Basri Bey’in görevlendirildiğine dair ilk haberin 57 gazetede (KG, Nr. 57, 20 Nisan 1887: 1)göz önüne çıktı görevlendirmenin yaklaşık sekiz ay devam eden hücreleri. Şubat 1888’de, sekizseneden sonra yoğun kar yağışı nedeniyle yollar kapanmış ve Dersaadet telgraf direkleri dahi kırılarak iletişim kopmuştur. Bunun üzerine karların erimesi ve sürekli yağmur yağması nedeniyle köprüler yıkılmıştır. Bandırma şose yolunda birkaç menfez su
almış veovadaki tarlalardan çoğunluğu dahi su bastığı kayda geçirilmiştir

(KİLOGRAM, No. 98, 22 Şubat 1888: 1).
Yolun korunması ve tamiri maksadıyla yerleştirilecek bekçilere verilmek üzere yolu kullanan araba ve hayvanlardan vergi bir çözüm olarak gündeme geldi (BOA, ŞD. 1191/28, 23) Cemaziyelahir 1308; MV. 62/76, 9 Receb 1308; BEN. MMS. 119/5104, 14 Receb 1308)
Hamidiye Köprüsünün Hazırlanması ve Açılış Töreni
Gazetede, yol güzergâhındaki Karadere nehri üzerinde inşaat Köprülenecek birçok habere konu olmuştur (25/4, 29/4, 56/4 ve 86/2).15Kasım1887/resmiaçılışı
kültürel köprüye Hamidiye adı verilmiştir.
Konuya yönelik ilk haber gazetesinin 25’inci sunumu (KG, Nr. 25, 1 Eylül 1886: 4) yer almaktadır. Burada inşa edilecek köprünün Detaylardan bahsedilerek kaideleri ve lambalarla beraberlik hasarı bedeli
40.091 kuruş olarak tespit edilir. İhaleye girecek olanların vilayetitekrar meclisine yahut yerelde Bandırma idaresi meclisine başvuru eylemleri ilan olunmuştur.
29’uncu sayıda (KG, Nr. 29, 6 Ekim 1886: 4) köprünün baş Şahıslardaki iki lambanın 16.900 kuruşa ihale edildiği, köprünün üst örtüsü ve diğer noksanları için tazminat bedelinin 83 bin küsur kuruş olduğu
belirtildi. İhalenin Eylül ayının sonunda gerçekleşeceği hatırlatılarak katılarak
isteyenler villahenüz idare meclisine yönlendirilir.
Diğer bir haber (KG, Nr. 56, 13 Nisan 1887: 4) ise köprünün ahşap parçaların ihaleye çıkılacağı yaklaşıktır. Haberde lambaların takıldığı ifade edilir. Yeni ihale şartlarına göre ödeme üç taksitte
Geleceğin ve köprünün yapımı altmış bir günde tamamlanacaktır. İşe Talip olanların vilayet idaresine tescili istenmiştir.
Hamidiye açılışına binlerce kişi katılmıştır.
Gündeme bine yakın insanların geçiş yaptığı köprünün yakınında bir karakol
Yapım meselesi ortaya çıktı ve insanlarla ilgilenmek için Basri Bey’e talimat
verilmiştir. Konuyu değerlendiren Basri Bey valiye yazılan yazıda, kış şartlarından dolayı arzu edilen ürünler bir karakol inşasının mümkün olması gerçekleştirilmesini, ancak bütün masrafları kendisi tarafından karşılamak Üzeri sazla örtülü büyük bir oda ve yanında atın barınacağı bir
Ifad’ın hazırlanmasını emeder. Gazete, Basri Bey’in businini ve Karesi Gazetesinde Bandırma (1886-1888)
ULudağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi
Uludağ Üniversitesi Fen ve Edebiyat Fakültesi DergisiSosyal Bilimler
Cilt: 23 Sayı: 42 / Cilt: 23Sayı: 42
316
yardım isteğini vatan sevgisine bağları ve vali tarafından da yetti
buyurulduğunu ifade eder (KG, Nr. 86, 23 Kasım 1887: 2).
ÖncekiBu’BuOkur.
gerekli olan Fransa’dan ithal edilecek ve getirilecek
Malzeme gümrük vergisinden muafiyeti kararlaştırılmıştır (BOA,
ŞD. 1198/18, 16 Şevval 1310; İ.TNF. 2/19, 4 Zilkade 1310; BEO.
206/15410, 7 Zilkade 1310).

Bandırma Limanının İnşası
İmar bölgelerinin bir bölümü liman inşaatı oluşur
ve gazetede konuyla ilgili sekiz haber yayımlanmıştır (19/1, 23/1, 24/2,
41/1, 59/2, 68/4, 90/4 ve 95/2 nüshalarında yer almaktadır. 21 Temmuz 1886 güncel gazetede yer alan haber bir zamandan beri henüz bir karara bağlanmamış olan Bandırma Limanı’nın inşası imtiyazına aittir. konu Babıali’den soru akışında iş izninin Bandırma Belediyesi’ne verildi ve ilerde bir de rıhtım inşa edilebileceği belirtilebilir. Vali, ihalede belediyenin tercih edilmesinin ve inşaat izninin belediyeye verilmesinin bir Lütuf, Bandırma ahalisinden el birliğiyle gayret gösterdiğini belirtti göstermelerini sağlarlar. Keşif inşaata başlanabilmesi için Nafia Nezaretinden (Bayındırlık Bakanlığı) bir mühendis istenmiştir
(KG, Nr. 19, 21 Temmuz 1886: 1). Bu yüzdennraki sayılarda istenen mühendis ile bir de kondüktörün bölümleri görevlerine başlandıları haber verilmiştir
(KG, Nr. 41, 29 Aralık 1886: 2).
Konuya ilişkin ikinci haberTercüman-ı Hakikat gazetesinden ortaya çıkan bir habere yöneliktir. Haberden liman ve rıhtım inşaatı İzninin birkaç yıl önce Bandırma Belediyesi’ne verilmişse de sonra kararıyla İstanbul’dan bir kişinin devredildiği anlaşılmaktadır.
Ancak durum kabul edilmeyen ahalinin aboneliği ve valinin de bu yönlendirme hizmeti üzerine yetki tekrar belediyeye verilmiştir (KG, Nr. 23, 18) Ağustos 1886: 1).

Liman seddinin altmış beş metrelik eski molozlarının haritası ve saklama defterleri gereğince, tamir ve seksen beş metre yeni set ilavesiyle toplam yüzelli metrelik yerin tamir ve inşasının dört senede ikmal
şart koşulması ile Mayıs’ın yirmi birinci gününe kadar ihaleye çıkıldığı duyurulmuştur (KG, Nr. 59, 4 Mayıs 1887: 2).

Ancak sonraki bir haberde kısalığından dolayı sürenin Temmuz’un birinci gününe kadar uzatıldığı duyuruldu (KG, Nr. 68, 14 Temmuz 1887: 4). yıl sonuna kadar doğru yayınlandı 90’ıncı sayıda (KG, Nr. 90, 21 Aralık 1887: 4) liman seddi ihalesi için talip olanların Bandırma idare meclisine başvuruları
İlan tekrarlanmıştır. Daha sonra iki bin lirada ihale bedelinin kararlaştırıldığı ve daha düşük fiyata veren olmazsa olmaz Peremeli dalyancı Panako ile sözleşmenin imzalanması kaymakamlık canibinden
(KG, Nr. 95, 25 Ocak 1888: 2).

Liman ve rıhtımın uzun yıllar tamamlanamadığı arşiv kayıtlarına yansımıştır. Bir belgede Bandırma’da iskele ve limanın olmaması cihetiyle Erdek limanına çıkarılacağı belirtildi. Henüz
sonunda bunları olan Erdek –Bandırma şose yolu
Harbiye Nezaretinden hızlandırılabilirliğine gelen talep üzerine
Uygun Ticaret ve Nafia NezaRetine iletildiği kayıtlıdır (BOA, BEO.
1007/75463, 15 Rebiülahir 1315).
Bu konudan bahseden arşiv vesikaları liman ve rıhtım yapımının
neden bir şekilde sonuçlandırılamadığının ayrıntılarını barındırmaktadır.
Mesela limana rıhtım seddi ve iskele yapımı için azadan Nuri ile
eşraftan Meleki efendilere para ketmedilmiştir. Karesi valisi
dilekçesinde yargılanmaları için mercii tayin edebilirler(BOA, ŞD.
1545/55, 29 Zilkade 1304). Karabet Kefciyan’ın şikayeti ise liman inşaatı
ihalesini gelenekselde Bandırma Belediye Meclisi’nce kontratının
iptal edilerek yeniden ihale işlemi hususuna ilişkindir (BOA, DH. MKT.
1452/30, 13 Muharrem 1305). Konuyla yeterliliğinin Ticaret ve Nafia
Nezareti’nce yapılması istenmiştir (BOA, DH. MKT. 1465/52, 6)
Rebiülevvel 1305). Nafia Komisyonu’nca inşaata Dai krokiler ve on iki Maddeden oluşan özellikler standart sıcaklık bedelleri ve hesaplar
(BOA, ŞD. 1187/4, 6 Şevval 1305) çıkarılmıştır.

Eğitim
Konuya dair haberlerin içerdiği sayılar 2/4, 5/1 ve 48/1’dir.
Gazetenin 2’inci haline getirilmesi kararlaştırılan iptidai mektebe yeni usûl
Eğitim yöntemine hakim bir öğretmene ihtiyaç duyulduğu görülüyor
isteyenlerin vilayet maarif meclisine kaydolma ilanları ilan olunmuştur
(KG, Nr. 2, 24 Mart 1886: 4). 13 Nisan 1886 tarihli gazetede mektebin
resmi memurluğun memurları, eşraf ve rüşdî mekteblerinin de
miktarıyla birlikte yer alır (KG, Nr. 5, 13 Nisan 1886: 1).Okul
yapımının ihtiyaca bağlı olarak devam ettiği görülmektedir. Daha önce
inşaatına başlanan, 350 öğrencinin cevap verebileceği
kapasite iki katlı bir iptidai okulun yapımının tamamlanarak resmi
Çocukların büyük bir katılımla gerçekleştirildiği oluşturulmuştur (BOA, MF.
MKT. 352/13, 26 Kânunusani 1312).

Eğitime dair son haber ise 16 Şubat 1887arihli gazetede bir
mektubunda dile getirilenlerin aktarılmasından ibarettir. buna
göre muallim-i evvel AhmedEfendi’nin yeni usûl ve metoda vakfı
olmadığı, muallim-sânînin devamsızlığının yanında bebekler da sürekli
aşağıladığı, kapıcı Hafız Mehmed’in de çocuklarının dövdüğü ve bunlara ek
olarak kitapların yüksek fiyata satıldığı iddia edilir. Gazete idaresi
şikayetleri sıralayarak yerel kaynakların dikkatini çekmekr.
Konuya dair başka bir habere tesadüf edilmediğinden iddiaların
gerçekliğini gösteren başka kaynaklara başvurmayı zorunlu kılmaktadır.

Tayinler
Gazetenin yarı resmi niteliğinden dolayı hemen her sayıdaki memuru
tayinlerine ve tevcih edilen rütbelere rastlanmamaktadır. bu tür
Haberler“Tevcihât”başlığı altında konur.
Bandırma kasabası mal müdürlüğüne Ayvalık mal müdürü Fehmi
Efendi’nin, Bandırma müdürü Avni Efendi’nin ise Erdek kasabası
mal müdürlüğüne atanması (KG, Nr. 3, 31 Mart 1886: 1); kötü niyetli yönetici
Fehmi Efendi’nin değiştirilmesi gerektiği üzerine Erdek Mal Müdürü
Mehmed Asım Efendi Bandırma’ya tahsisi (KG, Nr. 7, 27 Nisan 1886: 1);
BandırmaKazası naibi Abdurrahman Fazlı Efendi’nin memuriyet
üç ayın uzatılması (KG, Nr. 11, 26 Mayıs 1886: 2) ve naibe İzmir
pâyesitevcihi (KG, Nr. 17, 7 Temmuz 1886: 1); Sandık Eminliği’ne
Süleyman Efendi’nin tayini (KG, Nr. 23, 18 Ağustos 1886: 2); tahrirat
kâtip yardımcılığına mukayyid Ahmed Efendi’nin, mukayyitliğe de
mülazım Mehmed Efendi’nin tahsisi (KG, Nr. 25, 1 Eylül 1886: 2)kaza
naipliğine Cemil Efendi’nin 5 tahsisi (KG, Nr. 31, 20 Ekim 1886: 1);

Bandırma acentesi kâtibi Hüseyin Vehbi Efendi’nin Gönen kazası tahrirat
kâtipliğine tayini (KG, Nr. 38, 8 Aralık 1886: 1); İdare Meclisi azalığına
Hacı Haşim Bey’in Bidâyet Mahkemesi ikinci kâtipliğine Hafız Hulusi
Efendi’nin tayini (KG, Nr. 40, 22 Aralık 1886: 1); Bidayet Mahkemesi
aza mülazımlığına Matyos Efendi’nin tayini (KG, Nr. 60, 11 Mayıs 1887:
1);idare meclisi azalığına Said Bey, Edincikli İbrahim ve Yordan
efendilerin;bidayetmahkemesiazasınınHacıHafızMehmed
Efendi’nin tayin edilmesi (KG, Nr. 71, 3 Ağustos 1887: 1); Bandırma
Kaymakamlığına Sapanca Müdürü Ömer Efendi’nin tayini (KG, Nr. 72,
10 Ağustos 1887: 1); a’şar memuru Yusuf Rahmi Efendi’nin Edremit mal
müdürlüğüne tahsisi (KG, Nr. 75, 7 Eylül 1887: 2); kaza tahrirat
kâtipliğine Gönen tahrirat kâtibi Hüseyin Vehbi Efendi’nin tayini (KG,
No. 85, 16 Kasım 1887: 1); Bandırma Kazası’na bağlı Manyas
müdürlüğüne Balat (Dursunbey) müdürü Mehmed Efendi’nin tayini
(KG, Nr. 97, 8 Şubat 1888: 1) gazeteye yansıyan tevcîhât haberlerini

Doğal Afetler
Sazların yangınlara yol açması,depremler, yıllar sonra gelen
yoğun kar yağışı ve etkileri gibi kentte sosyal yaşamda yer kaplayan
Ancak günümüzde unutulmuş bazı hadiseler bu tür haberlerin detayında
gizlenmiştir. Bu kategoride dokuz adet haber mevcuttur (21/1, 23/3, 44/1,
58/1, 61/1, 98/1 -2 adet-, 100/1 -2 adet-).
23 günlük gazetede Bandırma’da birkaç yıl önce vukua gelen
Büyük yangın bahisleriyle ilgili sebepler ve ortaya çıkan yangınların önüne nasıl
Üzerinde geçilebileceği durulur. Yazıya göre yangınların temel sebebini
sazlar oluşur. Kazanın standart mamulatı olan kaba hasırları imal
Manyas Gölü’nden fazla miktarda biçilip oluşturulacak olan sazların yangına yol açtığı için
sazların umumunu alacağı bir depo inşa etmesi mümkün olacaktır. onun kızı
kadar belediye heyeti bir sene evvelkilerle ilgili birtüm
Ürünlerse de bir gelişme yaşanmamıştır. Gazete idaresi hasır sazının
barut benzeri bir özellik taşıdığından söz ederek emniyetsiz bir hâlde
bulundurmanın uygun olmayacağı kaymakam Tahir Efendi’nin
nazarı dikkatine sunmuştur (KG, Nr.23, 18 Ağustos 1886: 3).
Bunun dışında küçük parçalardaki bazı ürünlere dalabildiğiniz yer
verilmiştir. Örneğin kasaba civarında meyhaneci Yordan’ın rakı
yapımı mahsus olan baraka şekilli binada meydana gelir
gelmiş, çabalar sonucu başka sızıntıdan kontrol”
(KG, Nr. 58, 27 Nisan 1887: 1) alınmıştır. Yine Hristoridi’nin evinde
olarak ikamet ettiği hanede üretim zuhur etmişse de de yayılmışdan
kontrol belgesinden alınmıştır (KG, Nr. 61, 18 Mayıs 1887: 1)

Balıkesir bölgesi bilindiği üzereeprem ve aktivite oldukça yüksek bir bölgede geçmişte depremler mevcuttu. 23’üncü nüshada dört beş geceden beri bazen şiddetli bazen de hafif depremler meydana geldiği ve depremlerde kimsenin zarar görmediği (KG, Nr. 23, 18 Ağustos 1886: 3) Diğer bir haberde
biri hafif, şiddetli iki depremin vukua geldiği haber verilmiştir (KG, Sayı 100, 7 Mart 1888: 1).

Hayattaki olayların sonu olmayan rüzgarların konu olduğu bir haberde posta vapurunun Bandırma’ya gelmediği kayıtlıydı (KG, Nr. 21, 4 Ağustos 1886: 1). Aynı içerikte bir diğer yazıda şiddetli poyraz nedeniyle vapurların Bandırma’ya gelmemesiyle cuma ve Pazartesi postasının gecikmesiyle ulaşacağı haber verilmiştir (KG, Nr. 44, 19 Ocak 1887: 1).

Diğer bir habere göre Kânunusaninin 26’ıncı günü sert esen poyraz nedeniyle limanda bulunan Yunan tebaasından kaptan Yani’nin bindiği Gulaş adlı geminin karaya vurduğu, tayfaları kurtulmasına rağmen taşıdığı bin kile çeşidinin çoğunun ziyan olmasına rağmen Bandırma kaymakamlığından (KG, Nr. 98, 22 Şubat 1888 22 Şubat 1888 tarihli gazetede sekiz yıl aradan sonra aktarıldığına göre sonra yoğun kar yağışı ile yollar kapanmış ve Dersaadet telgraf direkleri dahi kırılarak iletişimi kesilmiştir. Bundan dolayı karların erimesiyle hâsıl olan sulardan ve durmadan yağan yağmurlardan hasar vukua gelmiştir.

Bigadiç’te Simav nehri üzerinde bulunan büyük köprü ile Kepsut’taki Kele manzaralarının sonunda zarar görmüş. Bu felaketten Bandırma’da etkilenmiş, şose yolunda birkaç tanemenfez sulamıştı ve ovadaki tarlaların Çoğu dahi su kapmıştır. Gazete yönetimi kasabada kar ve yağmur dolayısıyla bazı duvarların yıkılmaya yüz tutması, hatta bazılarının çöktüğüne dikkat çekerek belediyenin işlemini gerçekleştirin
(KG, No. 98,22 Şubat 1888: 1). Konuyla ilgili bir diğer haberde aşırı yağmur nedeniyle Bandırma’ya bağlı Manyas nahiyesinden doğan Karadere nehrinin taştığı bazı köylerin ekinleri ile hayvanlarının zarar Görüldüğüne dair Bolcaağaç Köyü’nden Mustafa Efendi imzasıyla matbaaya bir varaka geldiğinden bahsedilmiştir (KG, Nr. 100, 7 Mart) 1888: 1).

Edebiyat
Karesi’de Bandırmalı üç şairin şiirlerine yer verilmiştir. Mehmed
Nuri, Ahmed Enis ve “Bandırma’dan Birisi” gazeteye gönderdikleri
şiirlerle Bandırma edebi hayatına kayıt düşmüşlerdir.

Bandırma’nın da olduğu edebiyata ait ilk haber ilginç bir ayrıntıları barındırmaktadır. Bu nüshada “Bandırma’dan Birisi” imzasıyla yazılı bir nazire vardır ki bu şiir, “Şerif” imzasıyla matbaaya gönderildi
ve temellendirme sonra Kırşehir sancağı evkaf müdürü Hüseyin Eşref Efendi
tarafından yazılan ve Mecmua-i Ulûm’da erişimlenen terci-i benden intihal olduğu anlaşılan şiire bir naziredir (KG, Nr. 66, 30 Haziran 1887: 3).
İlk ve son beyitleri şöyledir:Karesi Gazetesinde Bandırma (1886-1888)
ULudağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi
Uludağ Üniversitesi Fen ve Edebiyat Fakültesi DergisiSosyal Bilimler
Cilt: 23 Sayı: 42 / Cilt: 23Sayı: 42 322
Görüldüğüne dair Bolcaağaç Köyü’nden Mustafa Efendi imzasıyla
matbaaya bir varaka geldiğinden bahsedilmiştir (KG, Nr. 100, 7 Mart) 1888: 1).

Bandırma’nın da olduğu edebiyata ait ilk haber ilginç bir
ayrıntıları barındırmaktadır. Bu nüshada “Bandırma’dan Birisi” imzasıyla
yazılı bir nazire vardır ki bu şiir, “Şerif” imzasıyla matbaaya gönderildi
ve temellendirme sonra Kırşehir sancağı evkaf müdürü Hüseyin Eşref Efendi
tarafından yazılan ve Mecmua-i Ulûm’da erişimlenen terci-i benden
intihal olduğu anlaşılan şiire bir naziredir (KG, Nr. 66, 30 Haziran 1887:
3).
İlk ve son beyitleri şöyledir:
Dikkat edin dehrde önceden ne olurdu
Erbâb-ı kemâlât ile âfak dolardı
…
Bir sârik-ı şi’r oldu hüveyda Karesi’de
Evveller eğerçi orada şairler olsaydı.
Diğer bir şiir nüshada “Bandırma’dan Mehmed Nuri” imzasıyla
ortaya çıktı. Meramını değiştirmesi kısa yazıda şair bir önceki nüshada görüldü
bir şiire nazire olarak kaleme tarihini ifade etmektedir (KG, No. 71, 3
Ağustos 1887: 3). Şiir,
Meclis-i rindâna (Nuri) girme aklın var ise
Kat’ olur zira sonunda sabr u sâmânın senin”
mısralarıyla son bulmaktadır.
“Bandırma’dan Mehmed Nuri”nin 73 nüsha
Karesi Gazetesinde Bandırma (1886-1888)
ULudağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi
Uludağ Üniversitesi Fen ve Edebiyat Fakültesi DergisiSosyal Bilimler
Cilt: 23 Sayı: 42 / Cilt: 23Sayı: 42 323
Reh-aşka girdim revane her çi bâdâbâd
Bu rehden dönmem ay geçer ve zamane her çi bâdâbâd başlar.

Bir diğer şair “Bandırma’dan Ahmed Enis” imzasıyla 78 (KG, Nr.
78, 28 Eylül 1887: 2) ve 83’üncü (KG, Nr. 83, 2 Kasım 1887: 2)
nüshalarda gazeller yayımlar. Gazel,

Sabûr ol cevr-i bî-Dâde eğer dermânın yerde
Marîz-i gadre tedbiri budur Lokmân’ın yerde

diye başlar. Bu gazele 85 adet sayıda

Deme bî-dâde bî-dâd ey gönüliz’ânın istersen
Marîzî gadreteşbîh eyleme irfânın yerde
şeklinde başlayan Mehmed Nuri’nin bir naziresi yer alır (KG, Nr. 85, 16)
Kasım 1887: 3).
Konuya dair son versiyonu 104’üncü sayısıki yine Mehmed Nuri’ye ait bir gazeldir.

Ziraat
Tarım ve ziraatla ilgili gazetede pek çok yazı mevcuttur. İçindekiler
bir kısmı Bandırma ismi de geçmektedir. İlk belge gazetesinin 4’üncü
piyasada yer almaktadır. Bu sayıdan sonra ismi sıklıkla gider olan
vilayetin genç ziraat müfettişi Ervant Agaton Efendi ipek böcekleri
bitkilerna ait olan fennî parayı bizzat icra etmek üzere Bandırma ve
Erdek kasabalarına kalmıştır (KG, Nr. 4, 6 Nisan 1886: 1).
Gazetenin yayın hedefi açısından zaman zaman çiftçileri
bilgilendirici, yeni usûlleri tanıtıcı veya uyarılar içeren yazılar
ortaya çıktı. biri de “Çiftçilik” adıyla yayımlanmıştır. Yazarı
“505” rumuzuyla farklı gazeteye makale gönderen entelektüel
ve bilgili birzat olup Gönen’in Kavak Köyü’nde bir çiftlik işletmesidir.
Yağmurların Edincik ve Bandırma çevreye yağmur çoğu sene Eylül ve Ekim’de düştüğünden kışlık ekim faaliyetine Eylül sonu ve Ekim başında başlanır. Ekim İşlem sonrasında çiftçilerin “aktarma” dedikleri nadas işlemi başlar.
Tarlalar hâline göre en az üç seneden nihayet altı seneye kadar dinkullanılır. Toprağın iyi mahsul vermesi için dört defaya kadar tekrar tekrar sürülmesi önerilmiştir. Yaz ekimi hububatının türüne ve yağmurun
yağışına göre Nisan ayındaki Mayıs başına kadar devam ettiği ifade edilir
(KG, Nr. 7, 27 Nisan 1886: 2).

Yazarın Bandırma civarında yağmur ve karın hangi ayda yağdığını ve yıllara göre s(KG, Sayı 15, 23 Haziran 1886: 3)ekinin biçilme mevsimi konulacak tarlada bırakılan başağı hatırlatılır ve orakçı taifesinin çiftçiye yönelik zarardan bahsedilir. Yazarın “kurtuluşun tek bakımı” olarak öneri çözümü “Özburun” orak makinesidir. Fiyatı kırk lira olan makine Bandırma Yazıcıyan Agop Efendi tarafından satılmaktadır. Bahsi geçen diğer bir konu da maarif ve sanayide terakkinin ve bu sayede servet ve refaha malik kalıntılarının saklanması mümkün olacaktır. Yazar kendi durumundan bahsederken Bandırma’ya dair bir ayrıntıda görülenler çıkar.

Edincik ve Bandırma havalisi içinde her birinin yedi çiftten sekiz, yirmi çifte kadar öküz koştuğunu ve toplamda bir süre boyunca koştuğunu nhâyet üç saate kadar mesafede bulunan sekiz dokuz adet çiftlik
işlemlerinden bahseder. Şirketleşme, alet edevat kullanımından söz bugün bu isimde bir köy mevcut değil. Arşiv belgelerinden Paşaçiftliği Köyü ile komşu olduğu (BOA, DH. MUİ.16/39; ve diğer bir belgeden de Alamadin, Köteyli, Munamak, Yortan köyleriyle aynı koruya sınır belirlenmişti

Gazetenin bir sonraki sürümü Balıkesir eşrafından Halid Bey ile
Sakızâde Hacı İsmail Efendi’nin Özburun fabrikası orak makinelerinden
Tepecik ve Paşa köylerinde bulunan çiftliklerde, civar köylerinden alarak
oldukça kimseler hazır olduğu hâlde makineyi tecrübe ettikleri müfettiş
Agaton tarafından aktarılmıştır (KG, Nr. 16, 30 Haziran 1886: 1).
Gazetenin başka bir bölümünde ziraat müfettişi, demir pulluk ve
tırmık gibi ziraatın terakkisine hizmet eden makinelerin Avrupa’dan
alındığını ancak bozulmasının kalıcılığından dolayı atıl kalmaması
diyor. Ancak şimdi bu durum çözüme kavuştuğu, Bandırma’dan
Mısrıyan Serkis ve Yazıcıyan Agop efendileriçinde.
Avrupa’da fen tahsili yapılmış Polad Efendi’nin kontrolü altında bir
demirhane açtıkları ifade edilmiştir. Demirhanede ithal makinaların
tamiri yanında en az onlar kadar sağlam yerli ziraat aletlerinde
üretilmiştir (KG, Nr. 34, 10 Kasım 1886: 1).
Agaton gazetesinin 39’uncu dağıtım demirhane ürünlerinden bir
adet demir tırmık satın alma kapsamı, vilâyet muhasebe kâtiplerinden Hacı
Mustafa Efendi’nin şehir boyuncaki tarlasında tecrübe ederek faydasını
sürücülerrahatlığında ispatladığını ifade eder. Matbaa idaresi çiftçileri
ziraata teşvik uğrunda himmet ve gayret gösteren müfettişten takdirle
(KG, Nr. 39, 15 Aralık 1886: 1).
Müfettiş vilâyet ziraat sunduğu lâyihada tecrübesiyle
Tırmığın köylülere ulaştırılması için çözüm teklifi önerilmiştir. Buna göre
Köyler menâfi sandığından borçlanırsa beş altı takım tırmık ve
pulluk edinebileceklerdir (KG, Nr. 41, 29 Aralık 1886: 2).
Vilâyet müftüsü Hacı Süleyman Efendi Fazlı Kuyusu adlı yerin
Karşısında mutasarrıf olduğu yedi dönüm tarlasını Ziraat Odası ile ziraat
müfettişi Agaton Efendi’nin marifet ve nezaretleriyle yeni tarım
Usullerinin kalıcı olması için iki seneliğine bedelsiz Ziraat Odasına bırakmıştır. 53’üncü sayıda müfettişin Bandırma’da adresli fabrikanın
Aldığı tırmık ve pulluk deneyimi ve valinin geldiği yer
anlatılır. Matbaadan birinin katıldığı törenlerde verimli geçmiştir (KG, Nr.
53, 23 Mart 1887: 1).
Gerekli tanıtımlardan sonra orak makinesinin köylüler tarafından
doygunlukalınmaya başlandığı değerler. Günde otuz dönüm yer biçip
orakçı yevmiyesinden ve zamanında mahsulün ortadan kaldırılmasından
dolayısıyla büyük sorunlar vardı. Müfettiş, makinelerin beher takımının
otuz liraya alınabileceğini belirtmiş, daha fazla bilgi edinenlerin
müfettişliğe başvurma eylemlerini sürdürmekr (KG, Nr. 62, 25 Mayıs)
1887: 1).
Farklı bir haber de bağları mahveden ve o günlerde etkili olan
filoksera hastalığı ve ona karşı alınacak olandır. Filokseranın
programların engellenmesi için yurt dışından her nevi meyve vesair
fidanların ithali yasaklanmıştır. Bazı kişiler Dersaadet’ten Bandırma
iskelesine oldukça fazla fidan getirip ısrarla vilayete sokmak istemişler,
hatta bazı saygın ve itibarlı kişilerin de onları desteklemesieyici ifadeleri
olmuştur. Fakat Bandırma Rüsumat Müdürü Hacı Hakkı Bey görevi
hepsini imha etmiştir (KG, Nr. 56, 13 Nisan 1887: 1).
61 inçnüshadahayvanlardakibiryataktankonuşur.
Bandırma’da tavuklarda olası zuhur ettiği duyulunca ziraat müfettişi
Ervant Agaton Efendi olay mahalline kalmıştır. Hastalık nedeni 5 bin
tavuk telef olmuştur. Müfettiş gerekli korunmayı sağlamış ve
diyette tavuklara arız olan, teşhiste bulunan kolera hastalığı tedavisi
yollarına bir varaka kaleme almıştır (KG, Nr. 61, 18 Mayıs 1887: 2).
8 Haziran 1887 tarihli gazetede ifade edildiği üzere ziraat
müfettişi Agaton Efendi ipek böcekleri tohumlara ait fennî uygulamaları
Bandırma ve Erdek’e birkaç gün önce icra etmek üzere kalmıştı. Aynı
sebeple bir önceki gelişi 6 Nisan 1886’da rastlamaktadır. Aynı
Gazetenin ilk sayfasındaki kazaların ekin bloğunun konu edinildiği haberde geçen seneye karşılaştırma sancağın nispetinde genel yüzde yüzdesi
Bereket olduğu ama Bandırma’da üretimin değişmediği, bununla birlikte
zahire fiyatının yüzdesi o kadar düştü (KG, Nr. 64, 8)
Haziran 1887: 1).
Mahkeme, Yargılama, Davalar
Yaşadığımız iyilikler kadar gördüklerimiz, yaşadıklarımız suçlar da
hayatın bir diğer yönü yansıtılmaktadır. Haberlere ilişkin bilgilerinayet,
yaralama,, fiil-işeni, alacak gibi pek çok davanın yargıya intikal
görüldüğü gibi. Örneğin Bandırma’ya bağlı Manyas’ın Balıklıdere
Köyü’nden Çerkes Hacof’u öldürmekten dolayı zanlı olan uzun boylu,
sivri burunlu, rengi renkli yüzlü, sarıKelebekli Çerkes Şarok’un
yargılanması (KG, Nr. 11, 26 Mayıs 1886: 4), Bandırma Kazası’ndan
Rum milletinden Yorgaki ile Dimitri’yi para talebiyle yaralayan zanlı
İsmail b. Tavil’in yakalanması (KG, Nr. 21, 4 Ağustos 1886: 4),
Bandırma’ya tabi Edincik nahiyesinin HıdırKöyü’nden çoban Tatar
Abdullah’ı yaralamasından dolayı Halim’in yargılanması (KG, Nr. 29, 6)
Ekim 1886: 4 ve Nr. 62, 25 Mayıs 1887: 4), Bandırma’yı yakalayarak
Yönetime teslim edilen iki eşkıyanın çaldıkları iki sahipleri sahipleri
Bölge (KG, Nr. 35, 17 Kasım 1886: 4), Bandırma kaymakamı
Tahir Efendi’nin Manyas’ta hayvan hırsızlığı yapan yirmi kişiyi yakalanması (KG, Nr. 40, 22 Aralık 1886: 1), Bandırmalı Ali Osman’ı katil ve Kadri’yi yaralamasından dolayı zanlı Mahan oğlu Agop’un hizmetkârı Dimitri’nin yargılanması (KG, Nr. 73, 17 Ağustos 1887: 4 ve KG, No. 82, 26 Ekim 1887: 4), Bandırma kasabasında oturan Rum milletinden Hıristakyani oğlu Yorgaki ile Ananosti oğlu Dimitri’nin
yol keserek paralarını alıp yaralayan İsmail’in mahkemeye sevki (KG, Nr.97, 8 Şubat 1888: 4), Bandırma Kazası’na bağlı Edincik nahiyesinde Sakarlı köylü çoban Tatar Abdullah’ı darp ve yaralayan zanlı Halim b. Mehmed’in cürmü sabit olup yedi sene dönemine kadar küreğe konulması (KG, Nr. 104, 4 Nisan 1888: 4),
Pazar muhacirlerinden Mehmed Pehlivan Bandırma’da misafir kaldığı Raif Bey Hanı’nda han hizmetçisi bulunan Rumeli muhacirlerinden Köstenceli İsmail’i yaralayıp ateşlediği ancak daha sonra yakalandığı,
yine aynı sayıda Bandırma kasabası ahalisinden Şükrü Efendi’nin Martın 6’ncı günü Manyas’ın KazakKöyü’nden iki erkek ile bir hatunu yaralaması nedeniyle yargılanması (KG, Nr. 105, 11 Nisan 1888: 1)

Mahkemeye intikal eden diğer bir husus alacaklardır.
Gazetekonuyla ilgili birçok haber (11/4, 14/4, 23/4, 31/4, 34/4)-iki adet-
, 35/4, 44/4, 47/4, 48/4 -iki adet-, 70/4, 92/4, 93/4, 104/4) mevcuttur.
Alınan borçların vadesi geldiği hâlde ödenmemesi durumunda rehin
Dosyalara mahkemelere el ile bağlanınsatışa çıkarıldığı
görünenler. örneğin Bandırma Bidayet Mahkemesi icra
memuriyetinden verilen ilana göre Ermeni kilisesi cemiyet reisi Hacı
Manok Ağa’nın kilise akçesinden Edincik Kasabası’ndan Panosi Oğlu
Abik’e verilmiş olduğu akçenin tahsili için borçlunun borçlusu Edincik’te Topçu
Burnu adı verilen mahalde bulunan iki dönüm zeytinliği, Akçeşme’de bir adet
Bahçesinin satılacağından talip olanların beş güne kadar Bandırma
Bidayet Mahkemesi İcra Dairesi’ne başvurma eylemleri istenmiştir (KG,
No. 23, 18 Ağustos 1886: 4). Yine Bandırma İcra Memurluğundan
Göcen Ahmet zevesi Ümmühan Hatunun’a göre gazeteye verilen ilan
Edincikli Ahmet Çavuş’ta bulunan tahsilat için borçlunun
Tavukçu mevkiindeki üç dönüm zeytin bahçesi bin beş yüz kuruşa bırakılıyor
verilmiştir (KG, Nr. 34, 10 Kasım 1886: 4).

Germiyan Vakası

Rumeli muhacirleriyle Çerkezler aralarında Germiyan adlı
mevkide, uzaktaki arazi anlaşmazlığı olan tartışmaların büyüyerek
Çatışmanın boyutuna vardığı anlaşılmaktadır. Konuya dair dört haber (3/1,
19/4, 32/2, 34/2)
Bandırma Kazası’na bağlı Manyas nahiyesinde Kızılkilise,
Bolcaağaç, Eskiçatal ve Eşen köyleri arasındaki Germiyan bölgesi Karesi Gazetesinde Bandırma (1886-1888)

yaşananlar uzun süre mahkemeleri meşgul etmektedir. 1883 Yılın Aralık
Rumeli muhacirleriyle Çerkezler arasında belirtilen bölge bir
münazaa çıktı. Olay mahkemesi zabitlerine Germiyan vakası olarak
geçmiştir. Yaşanan arbedede birkaç kişi yaralanmış ve ölenler olmuştur.
Vilayet savcı yardımcısı Ali Haydar Bey olayın soruşturulmasıyla
görevlendirilmiştir. Dosyadaki iki kişi cinayetle otuz kişi de
yaralamadan dolayı yargılanması istenmiştir (KG, Nr. 3, 31 Mart 1886:
1). 21 Temmuz 1887 tarihli nüshada muhacirlerden Hüseyin b. mustafa
ile Çolakoğlu Abdullah’ı öldüren zanlı HaydarKöyü’nden Zekeriya b.
Osman ve Hacı Mehmed Bey’dengede teslim olması için gün mehil’de
verildiğinden bahisle teslim olmazlarsa gıyaben yargılanacakları
duyurulmuştur (KG, Nr. 19, 21 Temmuz 1886:
Haberin geçtiği son iki nüshada olayı okuyucuya detaylı şekilde anlatıldı
aktarılmıştır. Olayın miktarı birkaç köyün ortasında yer alan
Tırnova muhacirlerinin mahalden kaldırılmaları yolunda bulundukları
muhacirlerle civar köylerdeki Çerkezlerin tartışması oluşur. Çıkan
üç kişinin yaralanması ve Hacı Mehmed oğlu üzerindeki ilk aşama
Hasaile damadı Mustafa’nın içinde eşya bulunan kulübelerinin
yakılması oluşturulur. İkinci aşama Çerkez muhacirlerin zaptiyesi
mülazımı Ali Ağa’yı tehdit ve son aşamasını da muhacirlerin nakli
konuşmak için memurların geldiği esnada silahların ateşlenmesiiki
kişinin bakımı ve sonrasında vefatı oluşur. İfadesine başvurulan
HamamlıKöyü’nden Laz Osman Ağa otuz beş kadar süvari Çerkezin
silah atarak köyünden geçtikten sonra geçtiklerini ancak olaya vakıf
olmadığını söylemiştir. Ölen iki kişi katilleri tam olarak tespit
edilememiştir. Tehditte bulunan beş şahsın isimleri dosyaya sunuldu.
Katil olayından zanlı olan Uzun Zekeriya ile Hacı Mehmed Bey hakkında
ifadeler dinlenmiş, Hacı Mehmed Bey’in olayı dışında olduğu tespit edildi.
Kendi beraatına olaylara karışanların ise suçlu olduklarına karar
verilmiştir (KG, Nr. 32, 27 Ekim 1886: 2). Vakanın geçişi son nüshaya
göre savcı muavini Ali Haydar; Uzun Zekeriya ve diğer mücrimlerin
cezalandırılmasını sağlayın. Neticede Uzun Zekeriya’nın yedi sene
bir süre ile küreğe getirilmesine, olaya karışan dört kişinin para cezasına çarptırılması
kesilmesine, yetkisiz olarak köye vararak sonuçları patlak vermesine
sebep olan Manyas nahiyesi müdürü Raşid Bey’in dört ay, zaptiye taburu
kâtibi Ali Efendi’nin altı ay hapsedilmesine 4 Ekim 1886 tarihinde
karar verilmiştir (KG, Nr. 34, 10 Kasım 1886: 2).

Eşkıyalık Faaliyetleri
Bu altyapıya dahil edilebilecek köy basma, manastır
yağmalama ve hayvan hırsızlığı 35/4, 69/1, 78/4, 90/4
nüshaların haberlerine konu olmuştur.
Yakalamak Bandırma resmi makamlarına teslim gelen
Manyaslı Çerkes Ali Bey ile arkadaşı Tal’ın oynadığı suç o günlerde
yaygın olan hayvan hırsızlığıydı (KG, Nr. 35, 17 Kasım 1886: 4). Bir
Bize kaymakam TahirEfendi’nin Manyas’ta yirmi hayvan sârikini

Sonraki yıllar Çerkez Hacı Mehmed’Germiyan mevkiindeki mukatelenin
müsebbibi suçlandığı ifadeler için bkz. (BOA, DH. MKT. 1597/106, 22)
Cemaziyelahir 1306). Ahmed Paşa’nın Germiyan karyesinde görülen diğer bir belgeye göre
mutasarrıfı olduğu arazi çiftliği birkaçında yüz koyununu otlatması nedeniyle Eşin
karyesi Çerkez muhacirlerinden Hacı Mehmed Bey’denzarara uğradığı.
şikayeti olmuştur (BOA, DH. MKT. 1481/26, 15 Cemaziyelevvel 1305). Yapılan
tahkikat sonuç mera ve çayırlar nedeniyle ortaya çıkan çatışma ve kavgada Çerkez
ahalisinin haksız olduğu anlaşıldığı ve ihtilaflı men edilmelerinekarar
Bununla birlikte Çerkez Hacı Mehmed’in bu işte ilişiğinin görüldüğü ifade
(BOA, DH. MKT. 1626/107, 7 Şevval 1306). İhtilaflı meralara kızılmaması
Verilerin alındığı emirler yayımlandığına dikkat çekilmektedir. Bunlarbiri
de Dağıstan ümerasından Ahmed Paşa’nın sahibi olduğu çiftlik arazisine muhacirlerin
müdahalelerinin önlenmesine yöneliktir

(BOA, DH. MKT. 1738/75, 14 Zilkade 1307.
Aynı bilgilerle ilgili diğer belgeler için bkz. BOA, DH. MKT. 1842/110, 10 Zilkade
1308; ZB.703/45, 27 Rebiülahir 1307; DH. MKT. 95/2, 11 Muharrem 1311

yakalayarak mahkemeye teslim olması bu tür hırsızlığın yaygınlığı
hakkında bir fikir verebilir. Ali Bey ile arkadaşlarının çaldıkları atların
sahiplerine teslim edilmek üzere Gönen’e getirildiği anlaşılmaktadır
(KG, Nr. 40, 22 Aralık 1886: 1).
21 Temmuz1887 tarihli gazetede yaklaşık üç hafta önce ortaya çıktı
gelen bir olay haberleştirildi. Kalabalık bir haydut grubu Kirmasti
KaraköyKöyü’nübasmıştır. Ahali ile aralarında çıkanlar
Çatışmada bir köylü yaralanırken Bandırma’da mukim muhacirlerden
İbrahim Pehlivan adlı haydut ölmüştür. Eşkıyanın vilayet için takibi
Merkez, Bandırma ve Gönen’den askeri müfreze çıkarılmıştır. Hatta
Bandırma Kaymakamı Tahir Efendi bizzat takibe katılmıştır. kimlikleri
ayrıntılı olarak Zikredilen kişilerin çoğunun yakalandığı düzenlenmiştir
(KG, Nr. 69, 21 Temmuz 1887: 1).
Bandırma Kazası’na bağlı DutlimanKöyü’ndeki-ı
Gün vakti basan Babur Osman nakit para ve eşya çalmıştır.
Hırsızlığın ardından firar eden Mihaliç’in Dedeobası Köylü bu şakinin
eşkâli gazetesi ayrıntılı olarak incelenmiştir. Zanlının Karesi sancağı
Bidayet mahkemesi Ceza dairesince
yakalanması için memurlara gerekli emir verilmiştir (KG, Nr. 78, 28)
Eylül 1887: 4). Gazetede üç ay sonra, 21 Aralık 1887 tarihinde ortaya çıkan bir
haber Babur Osman’ın yalnız olmadığı anlaşılmaktadır. Arkadaşlar
Mihaliç Kazası’nın KadıKöyü’nden Emrah oğlu Mustafa Çavuş ve aynı
köyde oturan kahveci Arnavut Necib’in tutuklandığı belirtildi. teslim
olması için yeniden gün mehil verilen Osman’ın adli makamlarına
Teslim olmadığı takdirde gıyaben yargılanacak, mallarının haciz
çıkartıldı. Yerini bilenler haberlerin maliyeti ve adliye
zabıtaları da yakalanmaya memur edilmişlerdir

Teftiş, Memurların Kazaya Gelişi
Merkezi teşkilat memurlarının teftiş maksatlı kazayı ziyaret ettiği
görünenler.Vergilerintahsili,=işlemleri,Maliişlerin
düzenlemesi, vergilerin tahsili ziyaret sebeplerinden bazılarıdır.
Haberlere yansıyan diğer önemli Politika belediyesinin sürdürülebilirliği büyük
teftiştir. Maliyenin müfettişinin yürütücü soruşturmada komisyonu
Tespit edilen usulsüzlükler gazete sütunlarından okuyucuya aktarılmıştır.
Başlık altında 19 belge (18/1, 25/2)-iki adet-, 27/1, 31/1, 32/1 -iki adet-,
43/1, 44/1, 45/1, 54/1, 61/1, 63/1, 71/1, 72/1, 83/1, 84/1, 89/1, 90/1)
bulundu.
18 günlük gazetede çıkan bir habere göre a’şar müzayedesi için
Vilayet defterdarı Baha Beyefendi Bandırma’ya gitmiştir (KG, Nr. 18, 14)
Temmuz 1886: 4). İstanbul’dan vilayet dönen vilayet nüfus memuru
İsmail Efendi Bandırma’nın nüfusu teftiş etmiştir (KG, Nr. 25, 1)
Eylül 1886: 2). 25 Nisan 1888 tarihli bir belgeye göre bazı nüfus
vukuatının defterlere kaydedilmediği ve memur Osman Efendi’ninnin 3940
kuruşu zimmetine geçirdiğitespit edilmiş ki bu durum teftişlerin
gerekliliğini gözlerin önüne sermektedir (BOA, DH. MKT. 1503/83, 13)
Şaban 1305). Valinin teftişte bulunması için 18 Eylül 1886 tarihinde
kazaya uğradığı haberi paylaşılmıştır (KG, Nr. 27, 22 Eylül 1886: 1).
Valinin bir dbaşka ziyareti 2 Kasım 1887 tarihli gazetede paylaşılmıştır
(KG, Nr. 83, 2 Kasım 1887: 1).
Vilayet defterdarı Bahaeddin Beyefendi a’şar taksitlerinin
Bandırma ve Gönen kazalarına gittikleri için tahsilatın hızlandırılması (KG,
No. 43, 12 Ocak 1887: 1), defterdarın iki buket ay sonra tahsilat
konusuyla ilgili olarak tekrar Bandırma’ya gidenler (KG, Nr. 54, 30 Mart)
1887: 1), 1887 Temmuzunun sonunda yeni defterdar Ferid Beyefendi’nin
Mali işlerin kontrolü için kazada yer almaktadır (KG, Nr. 71, 3 Ağustos 1887:
1) ve Karahisar redif miralayı İsmail Bey Balıkesir ve Bandırma taburlarının askere alım işlemlerinin tahkik ve teftişine bakıldı (KG, Nr. 44, 19 Ocak 1887: 1) konuyla ilgili diğer haberler yer alıyor.
Bandırma Belediyesi’nin harcamaları ile önemli bir konuilgili
tahkikattır. 1 Eylül 1886 tarihli gazetede yer alan konuyla ilgili ilk haber
göre maliye müfettişi Nuri Beyefendi resmi dairelerin hesaplarını
incelemiş, vilayetin bütününü tamamlayıp Bandırma’ya
hareket etmiştir (KG, Nr. 25, 1 Eylül 1886:2). 20 Ekim 1886 tarihli
gazeteye göre müfettiş Bandırma’da yapılan incelemede yapılan işlere göre
Harcanan paranın fazlası olduğunu ve komisyon kurularak ayrıntıları iyice
Parçalanmış olduklarınır (KG, Nr. 31, 20 Ekim 1886: 1). Yapılan
hizmetlerden yürümek, yolr, iskele ve belediye dairesine 1.149.000
kuruş harcanmıştır. Bunların yanı sıra müfettiş 90.500 kuruş harcandı
yer altı yollarının da noksan bırakıldığı, bu konular da komisyona
havalesini sağlarsınız. Bir usulsüz uygulama olarak oldukça fazla senet ve
Poliçenin pulsuz olduğunu görerek buna binaen belediyeden 31.500
kuruşun depolamasını sağlar. Aynı gazetede belediye hesabındaki üç
bin kuruşluk açıkları emininden tazmin edilmiş ve memurun görevi
yerinin değiştirilmesinin yerel yöneticilere iletilmesi (KG, Nr. 32,
27 Ekim 1886: 1) 8 . 90’ıncı sayıda da maliye müfettişinin mali işlerinin
kontrolü için Bandırma’da olduğu bilgisine yer verilmiştir (KG, Nr. 90,
21 Aralık 1887: 1).

Asker
Askerliğe alım, askere gidenlere ve askerden dönenlere yollarda
ve iskelelerde stabilite şartlarına 2/2, 23/1, 24/1, 84/1, 90/1
nüshalarda değinilmiştir.

Yapılan tahkikat sonucunda 638 adet masraftan ödenmesi gereken 31.224
kuruş nakit cezanın tahsil edildiğine..

Haberlerden ikisi (KG, Nr. 23, 18 Ağustos 1886: 1 ve Nr. 24, 25)
Ağustos 1886: 1) Balıkesir redifi-i tâlî taburunun Bandırma iskelesine
çıkması ve yakında memleketlerine varacaklarına dair bir haberdir. Balıkesir-
Bandırma mukaddem taburları Bandırma iskelesine çıkarılmak üzere
Dedeağaç’tan Canpek adı verilen vapura bindirilmiştir (BOA, Y..MTV. 22/101,
23 Zilkade 1303). Bandırma tali taburu 2 Eylül 1886 tarihinde Kamil
Paşa vapuru ile Bandırma’ya varmıştır (BOA, Y..MTV. 23/20, 03)
Zilhicce 1303). Balıkesir tali taburları Bilecik ve Simav taburlarıyla
birlikte Mudanya ve Bandırma iskelelerinden çıkmak üzere Şerefresan
15 Ağustos 1886 tarihinde vapuruyla Leftekarye’den hareket etmiştir
(BOA, Y..MTV. 22/45, 15 Zilkade 1303).
21 Aralık 1887 tarihli gazetede yer alan habere göre terhis olan
140 nefer askeri Necid ve Ticaret-i Bahrî vapurlarıyla Bandırma
iskelesine vardıkları, memleketlerine dönerken her türlü kolaylık
kendilerine gösterildi Bandırma’dan paraları (KG, Nr. 90, 21)
Aralık 1887: 1). Terhis olarak Dersaadet’ten vatanlarına devamte olan
140 nefer askerinin Bandırma iskelesine ulaştığı haberleştirildi
(BOA, Y.PRK.ASK. 43/73, 07 Rebiülahir 1305).
Diğer bir haberde (KG, Nr. 84, 9 Kasım 1887: 1) idaresi
Bandırma Kazası taburuna tâbi bulunan Kebsud nahiyesinde askere alım
kur’ası icra edildi ve 63 nefere birinci tertip, 56 nefere ikinci tertip
Rakamların isabet ettiği mahallinden.
Bir bakışte haberinin tashihi 2 nüshada okuyucuya
nol olmuştur.Tercüman-Ben Hakikat gazetesinin 2284]
nüshasında Kepsut nahiyesi ileri gelenlerden Hacı Tosun Ağa’nın
askeriyeye 472’şer hırka ve çarık, meşhur Yağcı Bedir aşiretinin
üreticisinden 470 çift ​​müsabakalar ve diğer bazı eşyalar ile 32 Osmanlı lirası
şu anda vardı. Haberin aslı araştırıldığında kişisel tarafından üç adet
hırka, iki çift müsabaka, dört çift çarık, iki çift dolak hediye ettiği anlaşılıp nakden yardım vuku bulmadığı haber parayla aktarılmıştır
(KG, Sayı 2, 24 Mart 1886: 2).

Manyas Nahiyesi
İdari olarak Bandırma’ya bağlı olan Manyas nahiyesinin bazı
haberlere konu olduğu görülmektedir.

Bunlar 44/1-2 adet-, 52/1, 60/4,
64/1, 66/1, 78/2, 79/4, 80/1, 80/4, 100/1, 102/4 rakamıalı gazetelerde yer
Kabul etti.
Nahiye ileri gelenlerinin yazdığı bir varakada MaltepeKöyü’nde
zenginlerin ve hamiyet sahibi insanların yardımlarıyla hükümet konağı
belirtildi. Ayrıca Manyas’ta bir belediye belediyei teşkilinin
gerekliliği dilevardı. Meclis teşkilatı hakkında henüz vilayetlere bir
yazıya ulaşmadığı, geldiğinde icabının icra edileceği değerlendirme
habere eklenmiştir (KG, Nr. 44, 19 Ocak 1887: 1). Aynı nüshada yer alan
bir diğer haber Işıklar Köyü’nün değirmen yerininihalelersu
hakkındadır.
Mander ve Garfe köyleri arasındaki anlaşmazlık haberine 52’inci
nüshada yer verilmiştir. Köyler arasındaki arazi anlaşmazlığına yirmiyi
aşkın kişinin karışması uzaklık genişliğini gösterme açısından
önemlidir. Çıkan arbede ölen ve yararlananlar olmuş, zanlılar
mahkemeye sevk edilmişlerdir (KG, Nr. 52, 16 Mart 1887: 1).Karesi
Vilayetinden merkeze gönderilen yazıda birkaç kişinin ölmesi ve olaydan
Sorumlu kişilerin sorguya alındıkları paralar (BOA, DH. MKT.
1405/13, 21 Cemaziyelahir 1304).
9
21 Mart 1888 tarihli nüshada bir cinayet haberi konu olmuştur.
Nahiyeye bağlı BalıklıdereKöyü’nde sakin Çerkez muhacirlerden..

Aynı tarihlerde Mander köyünün yaşadığı diğer bir sıkıntı mera ile ilgili sorunlardır. Civar
köylerde iskân olunan muhacirler tarafından köy merasının izinsiz işletme şikayeti
ve ayrıntıların gerekliliği belgelere yansımıştır (

Hacof’un katlinden zanlı olan kardeşi Şarok firar etmiştir. Mahkemece
teslim olması, aksi takdirde gıyaben yargılanması ve mallarının
haczedileceği ilan edilmiştir (KG, Nr. 102, 21 Mart 1888: 4). Verilen bir
ilanda Manyas nahiyesi Koşupınarı vergisinin ihalesinin yapılması,
Taliplerin Bandırma kaymakamlığına kayıt yaptırması istenmiştir (KG,
No. 60, 11Mayıs 1887: 4).
Gazetenin 78’inci gününde güzel bir dayanışma haberi konu
olmuştur. Hacı OsmanKöyü’nde yapılmakta olan cami-i şerifin
masraflarını ahali üstlenmiş, nakdi yardımda bulunan kişilerin isimlerine
ve bağışladığı miktarda gazetede yer verilmiştir (KG, Nr. 78, 28 Eylül)
1887: 2). İkinci defa yapılan bağış kampanyası haberinde yine teberruda
Bulunanların gazete isimlerinin sütunlarından okuyucuya aktarılmıştır (KG,
No. 80, 12 Ekim 1887: 1). Manyas’ta Dumba çiftliği arazisi
mahsulatından alınan aynî ücretten buğday, arpa ve alefin müzayedeye
çıkarıldığı, katılmak isteyenlerin kaymakamlığa başvuru yapması (KG,
No. 79, 5 Ekim 1887: 4), aynı çiftliğin mer’a öşrünün müzayedeye
Çıkarıldığı Bandırma kaymakamlığından talip olanlara ilan edilmiştir
(KG, Nr. 80, 12 Ekim 1887: 4).
Yağmurların yoğunluğu nedeniyle Manyas’taki Karadere taşarak
Civardaki bazı köylerin ekinleri ve hayvanlarına zarar verenler. Gazete
yer alan haberin kaynağı BolcaağaçKöyü’nden MustafaEfendi’yön (KG,
No. 100, 7 Mart 1888: 1). Gazetede “Susurluk’tan Mektup” başlığıyla
gönderilen 16 Mayıs 1887 tarihli bir mektuba yer verilen haberde
Bandırma şose yolu gündeme taşınmıştır. Mektubu gönderen kişi
Bandırma’daki güzel çalışmalar, onların gazetesinde
yayımlanmasının “Marifet iltifatatabidir” fehvasınca orada emek veren
Kaymakam, memur ve işçilere manevi bir cömertlik gösterdiğini

Âşar İhaleleri
Gazetenin 7/1, 9/4, 12/1, 16/1, 18/1, 20/2, 59/1, 66/1, 69/1, 76/4,
80/4, 83/1 nüshalarında âşar müzayede ve ihale haberleri bulunmaktadır.
Âşar müzayedesi ile ilgili bir haberde BandırmaKazası’nın
Mayıs’ın beşinci bölümünden itibaren kişisel ve talimat verilmesi gereken bir
ay devamı duyurulmuştur (KG, Nr. 7, 27 Temmuz 1887: 1).
12’inci nüshada müzayede başladığı haberi paylaşılmıştır (KG, Nr. 12,
02 Haziran 1886: 4). Vilayet defterdarı müzayede ve ihaleye nezaret
Toplama üzere 30 Haziranda Bandırma’ya kalmıştır (KG, Nr. 16, 30 Haziran)
1886: 1). Bandırma ve ona bağlı Manyas’a göre kesin tarifelerin belirlenmesi,
Edincik ve Emirali nahiyelerinin âşarı iki yük, on iki bin yüz kırk altı
kuruş fazlası bir milyon elli bin kuruşa talibin bırakılmıştır (KG, Nr.
18, 14 Temmuz 1886: 1). Müzayedelerin yürütüldüğü esnada merkezle
sürekli irtibatta kalınmıştır. Haberleşmeyi sağlayan Bandırma telgrafı
Merkez Müdürü Mahmud, Muhabere Memuru Hüseyin ve Mülazım
Nâhid ve Şevket efendilerin üstün gayretleri takdir edilmiştir (KG, Nr.
20, 28 Temmuz 1886: 2).
12 Mayıs 1886 tarihli gazetede Bandırma ambarında mevcut
bulunan mısır,alef, keten tohumu, fasulye, börülce, susam, mercimek,
kaplıca, buğday ve arpanın ayrılacağı talip olanların liva ve kaza
a’şar müzayede komisyonlarına başvurma eylemleri ilan olunmuştur
(KG, Nr. 9, 12 Mayıs 1886: 4). 1887 yılı âşar ihalesinin de Mayıs’ın
5 inçtopraknHaziran’ın5 inçgününekadaryapma
kararlaştırılmıştır (KG, Nr. 59, 4 Mayıs 1887: 1). İhalenin yürütülmesibir
Balıkesir Belediye Başkanı Necib Bey memur oldu (KG, Nr. 66, 30)
Haziran 1887: 1) ve görevini tamamlayarak 21 Temmuz 1887 tarihinde
Balıkesir’e dönmüştür (KG, Nr. 69, 21 Temmuz 1887: 1).
Bandırma ve Edincik’in iki senelik zeytin âşar ihalesi Ağustos’un
yirmi üçünden itibaren bir ay süreyle müzayedeye çıkarıldığı Bandırma
kaymakamlığından. Talip olanların vilayet idaresi meclisine başvuruların yayınlanması ilan edilmiştir (KG, Nr. 76, 14 Eylül 1887: 4). 83’üncü
nüshada ise (KG, Nr. 83, 2 Kasım 1887: 1) ihale süresinin uzatıldığı
haberi yer almaktadır.
Müteferrik
Bu başlık altında dikkat edilmesi gereken birkaç haber (3/3, 4/2, 11/4, 24/4,
26/2, 29/1, 52/1, 61/1, 73/1)’e değinilecektir. Bunların ilki vilayet
kaldırıldığından bahsedilmemektedir. Bandırma,Erdek, Marmara
Ada arazisinde en güzel somaki mermer, Manyas kişilerinde linyit
madeni varsa da aktif olarak yalnız Balya ve Avunya Nahiyeleri
etrafındaki simli kurşun, Susurluk Nahiyesinde borasit ve İvrindi
Nahiyesinde antimon madenlerinin çalıştırıldığı yerde çalıştırılmıştır (KG, No. 3,
31 Mart 1886: 3). Aynı konuyla ilgili diğer bir haberde Manyas’ın Evran
Köyünde yaklaşık yirmi bin dönümde simli kurşun, krom ve antimon
yapılanları çıkarmak için Balıkesirli Kuyumcuzade Hacı Süleyman
Efendi ile Batum Muhacirlerinden Meded Beyzade Ali Haydar Bey’e
gerekli ruhsatnamelerin verildiği belirtilmiştir (KG, Nr. 29, 6 Ekim 1886:
1).
Maarif müdürü Hikmet Bey dizisinde vilâyetinde yazı hazırladı
İdari taksimatı hakkında bilgi sahibi olun. Buna göre Karesi vilayeti
Balıkesir ve Biga namlarıyla iki sancak, 13 kaza, 16 nahiye ile 1271
köyden oluşmaktadır. Balıkesir sancağı Bandırma, Erdek, Edremit,
Ayvalık, Kemer, Sındırgı, Bigadiç, Kemer-i Edremit (Burhaniye), Gönen
kazalarını içerir (KG, Nr. 3, 31 Mart 1886: 3). 4’üncü nüshada Bandırma,
Marmara Denizi sahilinde, Balıkesir’e sekiz saat mesafede, sekiz bin
nüfuslu ve neşeli işlek bir iskeleye sahip kent olarak tarifelendirilmiştir (KG,
Sayı 4, 6 Nisan 1886: 3).
26 Mayıs 1886 tarihli haber Padişahın veladeti münasebetiyle
Bandırma ve Kepsut’ta yapılan kutlamaları duyurmaktadır. Bu anlamda
resmi daireler kandillerle, limandaki vapurlar da rengârenk fenerlerle
mevcut olduğu gibi dükkânlar defneyaprakları ve fenerlerle satın alınan ve ahali de gece geçinceye kadar eğlenmiştir (KG, Nr. 11, 26 Mayıs 1886:
4). Ertesi yıl, gazetedeki haberlerden, kutlamaların daha coşkulu geçmesi
görülüyor. Öğleden sonra toplar atılmış, mülki ve askeri subaylar ile
belde ileri gelenleri hükûmet konağına kutlama merasimini ifa
bölgeleri. İslam, Rum ve Ermeni mekteplerinin çocuklarının da hükûmet
konağının bozulması padişahı övücü şiirler okumuş hocaları da nutuklar
irat vardı. Gece dahi hükûmet konağı, askeri depo, telgrafhane,
belediye, düyun-umumiye, gümrük, reji idareleri, eczane, Yıldız
Kıraathanesi ve Halil Paşa’nın konağı mükemmel surette defne
Yetiştirilen ve pek çok fenerler ile donatılmıştır. Havai gösteriler atılmış ve
çalgılar çalınmış, mağaza ve dükkânlar kandillerle finanse edilmiştir (KG, Nr.
61, 18 Mayıs 1887: 1).
İstanbul-Bandırma adresine dairhabere göre Gürcü
Kumpanyası’na ait Bandırma adlı vapurun haftada üç defa, Cumartesi,
Salı, Perşembe günleri, Dersaadet’ten Bandırma’ya ve Bandırma’dan
Dahi, Çarşamba, Cuma günleri Dersa Pazartesiadet’e hareket edecek.
Yük, yolcu ve emaneti olanların Bandırma’da Hacı Anaştaş oğlu Yordan
Efendi’ye başvuru eylemleri gazetede ilan olunmuştur (KG, Nr. 24, 25)
Ağustos 1886: 4).
26’ıncı nüshada kaymakamı Tahir Efendi’nin
10
icraatlarına yer
verilir. Edincik’e varan kaymakam hükûmet konağının harap halinde

Tahir Efendi, Mustafa Ağaoğlu. Hicri 1250 yılında Balya’nın Müstecab köyünde
dünyaya geldi. Çeşitli bölgelerde kaymakamlık yaptı. Bandırma kaymakamı Tahsin
Efendinin azliyle yerine Bigadiç’te kaymakam olan Tahir Efendi görevlendirildi(BOA,
BENCE.DH. 976/77087/2-3, 11 Rebiülahir 1303)
Görevindeki iyi hizmetlerden dolayı Tahir Efendi rütbesi-i sâniye sınıfı-ı mütemayizi ile
taltif edilmiştir (BOA, İ..DH.. 1033/81404, 14 Ramazan 1304; DH.MKT. 1361/155, 26)
Zilkade 1303; DH.MKT. 1428/83, 9 Şevval 1304). İnşa ettirdiği değirmen nedeniyle
ahali ile arasında yaşanan tartışmaların büyümesi adına görevden azledilen Tahir
Efendi’nin teşkil olunan Debreniçe kazası kaymakamlığına tahsisinin uygun koşullar(BOA, DH.MKT. 1739/119, 23 Zilhicce 1307; DH.MKT. 1749/59, 20
Zilkade 1307; DH.MKT. 1730/76, 22 Şevval 1307).

Kaymakam hakkında birçok şikayette bulunulmuştur. Örneğin; Çerkez ileri
Gelenlerinden Edik Bey’Hanesine tecavüz ettiğine dair şikayet üzerine olay
tahkikatı (BOA, DH.MKT. 1412/56, 19 Receb 1304); Kaymakamın leh ve aleyhinde
mabeyn-i hümayun baş kitabetine gönderilen dört telgrafta ileri düzeydeki modüller
inceleme hususunun Karesi Vilayeti’ne yazıldığı (BOA, DH.MKT. 1419/100, 19)
Şaban 1304); Bandırma eski kaymakamı Tahir ve Mal Müdürü Asım Beyler tarafından
Işıklar köyü merasından bir kısmının usulsüz satışına karşı çıktığı için tutuklandıan
İbrahim Efendi’yi kanunsuz tutuklayanlar hakkında Karesi Valiliği’nce ne tür muamele
bilgilerin bildirilmesi (BOA, DH.MKT. 1481/82, 17 Cemaziyelevvel 130)5),
Hükümet tarafından üç yıl önce kendilerine verilen arazinin bahanesiyle Bandırma
Kaymakamınca geri alınmaya çalışıldığından Çinge köyü muhtarı İbrahim’den bahsedilerekiçinde
arzuhali (BOA, DH.MKT. 1413/58, 23 Receb 1304) bunların bir kısmıdır

nahiyenin alt yapısal eksikliğini haber almıştı ve eşrafla
yaptığı alışverişler sayesinde alt bakım belediyesi, hükûmet konağının
dahi ahali tarafından inşası kararı alınmıştır (KG, Nr. 26, 15 Eylül)
1886: 2).
İlginç bir haber örneği de suistimalçünkü memuriyetinden
Azledilmiş vergi kâtibi Hüsnü Efendi’nin telgrafına yer tarafsızdır.
Kâtip on beş seneye yakın hizmette bulunan, vilayet idaresi
meclisince muhakeme suçu suçu sabit olmadıkça azlini kabul
olamayacağını söylemiştir (KG, Nr.29, 6 Ekim 1886: 1).
Gazeteye emeği geçenlere teşekkür sadedinde 52’inci sayıda bir
haber yer almıştır. Başka memurların yanında Bandırma kaymakamı ve
tahrirat kâtibine de ortaya koydukları çaba ve çabalardan dolayı
maliyetleri dile getirdi (KG, Nr.52, 16 Mart 1887: 1).
73’üncü nüshada sağlık ve aşıyla ilgili bir haber yer almaktadır.
Kazaları gezen vilayet baytarı İbrahim Efendi’nin matbaaya yaşadığı
mektupta Bandırma’da çiçek illetinin zuhur edeceği ancak memleket
tabibine aşı için başvuru yapanların az olduğunu bildirmiştir
(KİLOGRAM, No. 73, 17 Ağustos 1887: 1).
Sonuç
Karesi gazetesi Balıkesir’de yayımlanan ilk gazete olması
Belirli bir ülkedeki yayının önemli bir konum işgal etmektedir.
XIX. yüzyılın sonlarına doğru çıkan gazetede 200’übazı haberin
Bandırma’ya ait izler barındırması vilayet gazetelerinin taşıdığı önem
hakkında fikir verilebilir. saklanan bilgilerin değerlendirilmesinin kent
tarih ve katkıların sağlayacağı gerçeği yansıtmaz. Çalışmada,
eldeki verilerden yola çıkılarak imar faaliyetleri, eğitim, ziraat ve
hayvancılık, asayiş, askerlik, vergilerin tahsili, afetler, şiir ve edebiyat,
teftiş, resmi ziyaretler ve muhtelif başlıklı başlıklar tespit edilmiş ve haberler
yorumlanmıştır. Varılan sonuçların şu şekilde sıralanması mümkündür:
İmar işlemlerinin büyük kısmı Balıkesir-Bandırma şose yolu
ile yol üzerinde Hamidiye isimli köprünün yapımı ve liman inşası
oluşur. Arşiv belgelerinden yolun şose haliine
programın daha başlatıldığı anlaşılmaktadır. Bandırma,
Gönen, Balya, İvrindi, Kepsut ve Susurluk’tan mükelleflerin büyük emeği var
bizzat vali tarafından teftiş edilmiştir. Yol işlemlerinin takibi, çalışanların
sevkveyönetimiiçinvilayetidarekendiazasıBasriBey
görevlendirilmiştir. Sonraki yıllarda şose yolunun korunması ve tamiri
maksadıyla istihdam edilecek bekçilere verilmek üzere yolu kullanan
araba ve hayvanlardan vergi toplamak bir çözüm olarak gazetede
gündeme geldi. Karadere nehri üzeri yapımı tamamlanarak 15
Kasım 1887 tarihinde resmi olarak sunulan köprünün adı
padişahın ismine izafeten Hamidiye olarak belirlendi. Liman ve
rıhtım yapma izni Bandırma Belediyesi’ne verilse de arşiv kayıtlarından
liman ve rıhtımın uzun yıllar boyunca tamamlanamadığı tespit edilmiştir.
Yeni bir okul açıldığında burada yeni tarz eğitimi bilen bir
Öğretmene ihtiyaç duyulduğu ilan edildi. Açılışa memurlar, eşraf ve veritabanına katılmıştır. Diğer taraftan yarı resmi nitelikten dolayı
Gazetenin hemen memuriyetleri “tevcihât” komutası altındaydı
okuyucuya aktarmıştır.
Doğal afetler başlığı altında yangın, deprem, şiddetli rüzgâr, aşırı
Yağmur, yıllar sonra gelen yoğun kar yağışı ve etkileri gibi bölümler
gündeme geldi. Bandırma’da ortaya çıkan büyük yangının nedeni
irdElenerek çözüm önerisinde bulunulmuştur. Şiddetli rüzgar postası
Vapurunun Bandırma’ya gelişmesi dahi etkilenmiştir. Yine şiddetli poyraz
nedeniyle buharlar Bandırma’ya gelemediğinde postada gecikmeler
yaşandığı anlaşılmıştır.
Mehmed Nuri, Ahmed Enis ve “Bandırma’dan Birisi” gazetesinde
yayımladıklarışiirlerBandırmaedebiseçinvarlıkları
Gösterildi.
Bazı sayılarda çiftçileri bilgilendirici, yeni ziraat usullerini
tanıtıcı yazılar yayımlanmıştır. Ziraat müfettişi Ervant Agaton Efendi
ipekleriFakirlere ait olan fennî miktarın yüzde olarak gösterilmesi
şeklinde Bandırma ve Erdek kasabalarına yayılmış, demir pulluk ve tırmık gibi
Bandırma’da tarımın korunmasına yardımcı olan makineleri tanıtarak
Polad Efendi’nin kontrolü altında bir demirhanenin açıldığını duyurdu.
Bir haber de bağları mahveden ve etkili olan filoksera hastalığı ve ona
Karşılaşılacağı yerdedir.
Cinayet, yaralama, kopyalama, tecavüz, alacak gibi pek çok davanın
yargıya taşındığı ve bunların gazetedeki haberlere yansıdığı görülüyor.
Bazen muhacirler ve civar köyler arasında tartışmalar yaşanmıştır. Bu
başlık altından ulaşılabilir köy basma, yağmalama ve hayvan
hırsızlığı da haberlere konu olmuştur. Merkezi teşkilat memurlarının
teftiş maksatlı kazayı ziyaret ettiği görülüyoryaptığı. Vergilerin tahsili,
nüfus işlemleri, mali işlerin denetlenmesi, vergilerin tahsili ziyareti
sebeplerden bazılarıdır. Haberlere yansıyan önemli bir mesele belediyenin sürekliliğini teftiştir. Yürütülen soruşturmada komisyonun
Tespit edilen usulsüzlükler okuyucuya gazete sütunlarından aktarılmıştır.
İdari olarak Bandırma’ya bağlı olan Manyas nahiyesinin Maltepe
Köyü’nde hükumet konağı yapılması, Mander ve Garfe köyleri
Aralarındaki anlaşmazlık, Hacı OsmanKöyü’nde yapılmakta olan caminin
masraflarını ahalinin üstlenmesi haberlerin bir kısmı oluşturulmuştur.
Âşar müzayede haberleri, askere alma işlemleri, orduya
eklenenlere ve terhis olanlara yaşamın devamı gibi özetler “diğer
haberler” başlıklarını oluşturuyor.
kaldırıldımadelerdendeSürdürmemektedir.Padişahındoğumu
münasebetiyleBandırmaveKepsut’takutlamalarYaptığı,
Bandırma’da çiçek illetinin zuhur ettiği ancak aşı için başvuru yapanların
az olduğu bilgisi paylaşılmıştır.
Sonuç olarak 19. yüzyılın sonunda ortaya çıkanKaresi Gazetesi’ndeki
200’ü aşkın haberde Bandırma’ya ait olanın varlığı önemlidir. Bunlar
incelenerek Bandırma’nın 19. yüzyıl sonlarındaki doğurganlığı
yorumların yapılabileceği gibi elde edilen bazı ayrıntılar takip edilerek yeni
onlaraizini sürmek de mümkündür.

Kaynakça
Arşiv Belgeleri
Karesi Gazetesi1-105. rakam (11 Cumadelahir 1303/ 5 Mart 1302/ 17
Mart 1886 – 29 Receb 1305/ 30 Mart 1304/ 11 Nisan 1888).
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı
Osmanlı Arşivi (BOA).

Dr. Mustafa POLAT

Dr, Balıkesir Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Tarihi ve Sanatları /Araştırma Makalesi – bilgi amaçlıdır İktibas edilemez