Çanlar Kimin İçin Çalıyor? / Sedat Pamuk

ÇANLAR KİMİN İÇİN ÇALIYOR? *1

Çanlar, uzun zamandır Filistin halkı için çalıyor.Batı destekli, ABD’nin kanatları altında büyüyen, 1948’den beri Ürdün, Mısır, Lübnan, Yemen, Suriye, Irak gibi Ortadoğu coğrafyasının Arap halklarına saldırılar düzenleyen İbranilerin, savaştan beslenen, kutsal bellediği ‘Vadedildiğine inandıkları’ topraklarını savaşlarla, saldırılarla genişleten ülkesi İsrail’in sürekli olarak çaldığı “Çan sesleri”, Filistin halkını yok etmek için, ‘genocide’ için çalıyor.Çanlar, Ukrayna halkı için çalıyor. Afganistan, Irak, İran, Suriye, Libya, Yemen, Mısır halkları için çalıyor. 1800’lü yıllardan beri kapitalist pazarda gelişimini tamamlamış, İç savaşlar ile Sınıf savaşları ile İngiltere, Prusya ile yaptığı dış savaşları ile ünlenmiş, günümüz Merkez ülkelerinden olan Fransa için çalıyor. Güney Asya ülkesi olan, en az gelişmiş, Himalaya’ların eteklerindeki Federal Demokratik Nepal halkları için çalıyor.

1  |  1

Picsart_25-09-18_19-03-01-260

Çanlar, kapitalist üretim sistemine entegre olmuş, en gelişmiş merkez ülkelerinden, en az gelişmiş sömürge ülkelerine kadar her ulus halkı için, savaş halinde olsun, olmasın fark etmeksizin, acı acı çalıyor.

Çanlar, içerde, iflah olmaz biçimde bozulan bireysel ve de toplumsal ekonomik yapımız için çalıyor. Çanlar, iktidar ve muhalefet parti binalarının en tepesinde durmaksızın çalıyor. İnsanlarımız, 5 vakit ezan seslerinin yanı sıra hiç durmaksızın çalan felaket çanlarını dinleyerek günlerini geçiriyor.

Ernest Hemingway’ın iki ünlü eserinden birisi ‘Silahlara Veda’, iken diğeri de ‘Çanlar Kimin İçin Çalıyor?’ romanıdır. İkisi de savaş romanıdır. ‘Silahlara Veda’, 1918 yılında İtalyanların, Avusturya ve Almanya’ya karşı ülke topraklarını savunduğu 1. Dünya Savaşı’nı konu edinmiştir. Geçen hafta, Ankara’da kütüphaneden edindiğim Silahlara Veda’yı elimden düşürmeksizin okumuş ve dilim döndüğünce bu sayfada sizler için özet bilgi mahiyetinde yazmıştım. Merak edenler için, https://gercekbandirma.com/silahlara-veda-sedat-pamuk/20761/ buraya bırakıyorum.

‘Çanlar Kimin İçin Çalıyor’ Bilgi Yayınlarından çıkmış, 635 sayfa hacimli bir diğer Savaş romanıdır. Hemingway, bu sefer 1933-1936 yıllarındaki İspanya İç Savaşı’nı konu edinmiş ve kitap 1940 yılında yayımlanmıştır. Gerek İtalya, gerekse İspanya savaşlarını bizzat yaşamış ve savaştaki izlenimlerini aşk ile harmanlamış, hümanizm ile ‘sos’ landırmış olarak, son derece akıcı bir üslupla okuyucusuna sunmayı başarmış bir yazardır Hemingway. Her iki romanında, roman kahramanları Kuzey Amerika vatandaşıdır. Silahlara Veda’da İtalya’ya mimarlık eğitimi almak için gelen Frederic Henry, savaş patlayınca İtalyan Birliklerine teğmen rütbesiyle katılmış ve cephede yaralanan askerleri hastaneye taşıyan ambulansın sorumlusu olarak hizmet vermiştir. Aynı hastanede görev yapan İngiliz vatandaşı, Catherine hemşire ile yakınlaşmış ve aralarında bir aşk ilişkisi doğmuştur.

Çanlar Kimin İçin Çalıyor’ da, İspanyolca dil eğitimi veren, Amerikan vatandaşı Profesör Robert Jordan, maceracı kimliğiyle İspanya İç Savaşı’na katılır. İspanyol faşistlerine karşı dağlarda gerilla savaşı veren Cumhuriyetçi birliklerin yanında cephe savaşı verir. Görevi, patlayıcı düzeneklerden iyi anlayan bir bilim insanı olarak, trenleri, köprüleri dinamitlemek ve havaya uçurmaktır. Robert Jordan, stratejik bir köprüyü hava uçurup, faşistlerin kamyonlarının ve tanklarının o köprüden geçmelerini engellemekle görevlendirilir. Patlayıcı düzenekleri ve dinamit lokumlarını sırtlayarak, kılavuzluğunda, oldukça yaşlı çeteci birisi Anselmo ile dağlara tırmanırlar. Havaya uçuracakları köprünün üzerinde nöbetçi askerler sürekli devriye gezmektedir. Keşif işlemleri bitince, plan yapmak ve kendilerine yardımcı olacak çetecilerle tanışmak üzere köprünün ilerisinde Mağaralar Bölgesine çekilirler. Orada kendilerini İspanyol çingenesi Pablo ve arkadaşları beklemektedir. Pablo, tecrübeli bir gerilla olduğu kadar, kaypak ve pek güven vermeyen bir çete lideridir. Bir diğer lider pozisyonundaki El Sordo, Robert Jordan’a daha bir sıcak davranmış, onun başarı sağlaması için çete sayısını arttırmaya, dağlardan savaşçı taşımaya hizmet etmiştir. Nitekim getirdiği atlı savaşçılar ile mevcudu 18- 20 kişiye ulaştırmıştır. Mağarada iki de kadın savaşçı vardır ki, bunlardan yaşlı ve kendisini oldukça çirkin diye tanımlayan Pilar, Roberto’ya oldukça yakınlık göstermiş, yanındaki, kızı gibi gördüğü ve üzerine titrediği Maria’yı, Roberto ile birlikte olmaya sevk etmiştir. Maria, genç, güzel bir kadındır. Annesini ve Belediye başkanlığı yapan babasını faşistler, gözlerinin önünde katletmiş, kendisine de her türlü zulüm, işkence yaparak; tecavüz edilerek, saçlarını örgü yerlerinden tutup çekiştirip, kökünden kesmişlerdir. Ve bu esnada kulağını da usturayla keserek, öldü diye bırakmışlardır. Roberto ile Maria yakınlaşırlar ve birlikte olurlar. Velhasıl kelam birbirlerine âşık olurlar. Lakin savaşın acımasız kuralları onların mutlu beraberliklerinin sürmesine engel olmaktadır.

Romantizme özgü, trajik bir sonla, Roberto’nun ayağının kırılması sonucu, mecburi ayrılıklarla roman sona erer.

Meraklısına Not; İspanya İç Savaşı, 1933 ila 1936 yılları arasında 3 yıl sürmüştür. Monarşistler –sağcı milliyetçiler- ile Cumhuriyetçi solcular arsında yaşanmış ve bunun sonucunda, sağcısı, solcusu, aydını, köylüsü, kadını, erkeği, çocuğu, genci, toplam 200 bin kişi ölmüştür. Savaşın çıkma neden olarak, ekonomik sıkıntılar, geçim zorluğu, adaletsiz yönetim, aşırı vergilendirme gibi unsurlar, asli nedenler olarak sayılabilir. Nitekim yüksek oranlı vergilendirme sonucu, maliye bakanı Calvo Sotelo’yu solcular öldürmüştür. Bardağı taşıran bu olay, 3 sene sürecek bir İç Savaş’ın kapısını aralamıştır.

Tarih tekerrür etmez! Diyenlere de bir uyarı mahiyetinde ‘Not’umuz olsun; iki üç gün önce Nepal’de çıkan ayaklanmada Hükümet binası ateşe verilmiş, Başbakan ve Bakanlar istifa edip ülkeyi terk etmişler ve dahası, kaçmakta geç kalan Maliye Bakanı’nı, ayaklanan ‘dipten gelen dalga’, çırılçıplak soyup, linç ederek, timsahların olduğu nehre yuvarlamışlar. Savaşların, bir kez başlaması halinde nerede duracağı ve ne derece zayiat vereceği hiç belli olmuyor. Elbette ki “Tarihten ders çıkartabilen” aklı başında insanlar için geçerli bir kural!.

.*1- Çanlar Kimin İçin Çalıyor?- Ernest Hemingway, Çev. Erol Mutlu, Bilgi Yay. 2018, 35. Basım12.09.2025, Sedat Pamuk, Tatlısu