Bandırmalı Sanayici ve İşadamı “Toprak Dede” Hayrettin Karaca / Erdem Özcan yazdı

SANAYİCİ VE İŞADAMI TEMA VAKFI KURUCUSU BANDIRMALI HAYRETTİN KARACA

Erdem ÖZCAN

Geçen hafta TEMA Vakfı’nın kurucularından merhum “Toprak Dede” lakabıyla da tanınan Hayrettin Karaca’nın vefatının altıncı yılı ve Ali Fuat Gökyiğit’in vefatının üçüncü yılı nedeniyle Hayrettin Karaca’nın doğum yeri olan Bandırma’da anma töreni düzenlendi.

Toplantı haberini bir gazeteden takip ettim. Haberde gördüğüm kadarıyla rahmetli Hayrettin Karaca’yı sadece TEMA Vakfı kurucusu ve Başkanı olması nedeniyle, yani sadece “Türkiye Erozyonla Mücadele Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı” (TEMA) kurucusu olması nedeniyle anılmış. Halbuki, Bandırmalı Hayrettin Karaca’nın aslında bir özelliği de ünlü bir sanayici ve iş adamı olmasıydı.

TEMA Vakfı Kurucusu nedeniyle anılırken ki, çok iyi bir anma töreni olmuş ama onun sanayici yönü de hatırlatılsaydı daha anlamlı olurdu gibi geldi…Dolayısıyla ben de hazır konu açılmışken ünlü sanayici ve TEMA Vakfı kurucusu Hayrettin Karaca’nın sanayici- iş adamı yönünü de belirtmek istedim.

Karaca ailesiyle ilgili bilgiler şöyle: Hayrettin Karaca, Türk sanayici ve çevre aktivisti. Babası Örmeci Hocazade Halil Efendi, annesi Zehra Hanım olup her ikisi de Kırım muhaciri idi..Doğum: 4 Nisan 1922, Bandırma Ölüm tarihi ve yeri: 20 Ocak 2020, İstanbul

Çocukları: Atay Karaca, Halil Karaca, Kına Karaca, Elif KaracaEşi: Sevim Karaca (e. 1949–2001), Türkan Karaca (e. 1941–1946)Eğitim: Esenyurt Boğaziçi Okulları

Ebeveynleri: Halil Efendi, Zehra Hanım

Defin yeri: Edirnekapı Şehitliği, İstanbul

Hoca İsmail oğlu Karacabeyli Halil, babasının ölümünden sonra annesiyle birlikte askerliğini yapmış olduğu Bandırma’ya yerleşti. 1917 yılında bir borç karşılığında aldığı çorap makinesiyle de Türk örme sektörünün lokomotifi ve duayeni bir markanın temellerini atmış oldu.

Çift Geyik Karaca Giyim ve Sanayi Ticaret Ltd. Şti. tarafından özenle biriktirilen ve saklanan 1920’li yıllara ait faturalar, senetler, sigorta evrakı gibi arşiv belgelerine göre, müessesenin ilk “tesis tarihi 1918”di. Bu mütevazı atölyenin sahibi bu tarihten itibaren çevresinde ve resmi kayıtlarda “Karacabeyli Hocazade Çorapçı Halil” olarak tanındı.

Çorapçı Halil’den devam eden günlerden sonra çevre duyarlılığı nedeniyle “Erozyon Dede” olarak bilinen Hayrettin Karaca’ya ve bugünlere uzanan tarih zinciri önemli bir ticaret geleneğini içermektedir.

İşgal öncesi nüfusu henüz 60 bin civarı olan Bandırma’da bugün Çorapçılar Sokağı’nda bir çorap atölyesiyle işe başlayan Halil Bey esir olmuş bir şehirde ayakta durmaya ve işlerini büyütmeye çalışıyordu. “ÇORAPÇILAR SOKAĞI” HAYRETTİN KARACA

Oğlu Hayretin Karaca’nın “Cumhuriyet yeni kurulmuş daha; Bandırma’yı Yunan yakmış, yıkmış gitmiş… Ülke yoksul” olarak tarif ettiği bu günlerde önce bugün Bandırma’da Çorapçılar Sokağı’nda bulunan atölyesinde çorap makinelerinin sayısı artırıldı. Makine bulmanın zorlukları ortadayken, 1924’te mevcutlara fanila ve örgü makineleri de eklendi.1922 yılında doğan Hayrettin Karaca’nın ilk çocukluk günlerinde üretime katkı sağlayanların sayısı, çoğu aile efradından oluşan on beş kişiydi. Halil Bey ilerleyen zaman içinde mahallesindeki hanımların evlerine birer makine vererek, imalatını Bandırma halkıyla birlikte geliştirdi.

İmalathanenin en genç işçisi de 6,5 yaşından itibaren atölyede bilfiil çalışan ve işçilerle birlikte haftalık kuyruğuna giren Hayrettin Karaca’ydı. Hoca İsmail oğlu Karacabeyli Halil, babasının ölümünden sonra annesiyle birlikte askerliğini yapmış olduğu Bandırma’ya yerleşti. 1917 yılında bir borç karşılığında aldığı çorap makinesiyle de Türk örme sektörünün lokomotifi ve duayeni bir markanın temellerini atmış oldu. Halil Karaca’nın “çorapçı” lakabı nedeniyle Bandırma’da çorap atölyesinin bulunduğu sokağa “ÇORAPÇILAR SOKAĞI “ adı verildi.

Daha sonra Hayrettin Karaca şirketi İstanbul’a taşıdı…”ÇİFT GEYİK KARACA” markası adı altında çok kaliteli tekstil ürünleri imal edilmesi nedeniyle ülke genelinde yaygın bir satışı olan Karaca Holding olarak dış ülkelere de ihracat yaptı…

Hayrettin Karaca ve kardeşleri Bandırma’da Verem Savaş Derneği binasını bağışladı….

Babası Halil Karaca 1930-1933 yıllarında, Bandırma Ticaret Odası Başkanı olarak bulundu.

Onca işi arasında TEMA Vakfı kurarak ülkede yeşil alanların yok olma tehlikesine karşı dikkatleri çekmek istedi…Karaca ailesi işte böyle bir ülke adına hep yararlı işlerde bulundu. Rahmetli Hayrettin Karaca, BANSİAD’ın davetlisi olarak ilk 1996 yılında Bandırma’ya gelmiş “Yakında Aç Kalacağız” konulu bir söyleşi yapmıştı. Bu konuyla ilgili bir başka gün yazacağım…

03-02-2026 / Erdem Özcan